Պետական ճնշման նոր փուլ․ իշխանության թիրախում կրկին Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին է

Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու շուրջ զարգացումները գնալով ավելի սրվում են՝ բացահայտելով այն իրողությունը, որ գործող իշխանությունը Եկեղեցուն դիտարկում է ոչ թե որպես դարավոր ազգային ինստիտուտ, այլ որպես վերահսկելի կառույցի վերաձևման հերթական օբյեկտ։ Փաշինյանի թիմակիցների վերջին քայլերը՝ կապված Ազգային եկեղեցական խորհրդի չգումարվելու հանգամանքը քաղաքական նպատակներով օգտագործելու փորձերի հետ, վկայում են առնվազն համակարգված միջամտության մասին։

Իշխանությունների նպատակը պարզ է․ ստեղծել պայմաններ, որոնց ներքո հնարավոր կլինի ճնշում գործադրել կաթողիկոսի վրա և ստիպել փոխել Եկեղեցու ղեկավարությունը։ Դա պահանջում է «հարմարեցված» հոգևոր առաջնորդ, որը կներգրավվի քաղաքական ճկունության ու իշխանական օրակարգի սպասարկման մեջ։ Բայց սա ոչ միայն ներսեկեղեցական խնդիր չէ. սա հարված է պետական-եկեղեցական հարաբերությունների հավասարակշռությանը և ազգային ինքնության կարևորագույն հիմքերից մեկին։

Եկեղեցին պատմականորեն եղել է հայկական ինքնության, մշակութային շարունակականության և արտաքին սպառնալիքներին դիմակայելու գլխավոր հենասյուներից։ Երբ պետությունը փորձում է այն վերածել կուսակցական գաղափարախոսության հավելումի, վտանգվում է ոչ թե միայն եկեղեցական ինքնավարությունը, այլ նաև ազգային անվտանգության տարրական սկզբունքները։ Եվ այսօր, երբ Հայաստանի շրջակայքում ռիսկերը մեծանում են, իշխանական ճնշումները ոչ թե ամրացնում, այլ թուլացնում են երկրի դիմակայունությունը։

Վերջին ամիսներին հոգևորականների նկատմամբ իրականացվող կալանքները դարձել են այս դինամիկայի ամենաբացահայտ դրսևորումը։ Սրբազանների նկատմամբ քրեական գործերի մեկնարկը, որոնք իրավապաշտպանների գնահատմամբ ավելի շատ քաղաքական աճպարարություն են հիշեցում, իշխանության գործող ոճի մաս են՝ վախ սերմանել, լռեցնել և վերահսկել։ Դրան զուգահեռ Եկեղեցին մնում է վերջին խոշոր ազգային ինստիտուտը, որը իշխանությանն ամբողջությամբ չի ենթարկվում, և հենց դա էլ դարձրել է այն թիրախ։

Փաստաբան Արամ Վարդևանյանի դիտարկմամբ՝ Մայր Աթոռի եպիսկոպոսաց դասի 57 անդամներից 10-ի վարքագիծը բացահայտորեն ցույց է տալիս, որ գործադիր իշխանությունը համակարգված միջամտում է Եկեղեցու ներքին գործընթացներին։ Սա փաստում է ոչ միայն քաղաքական ազդեցությունը, այլև այն, որ նման միջամտություն ոչ մի եվրոպական երկրի օրակարգում գոյություն չունի։ Վարդևանյանը ընդգծում է՝ Եկեղեցու սահմանադրական կարգավիճակը հատուկ է ամրագրված, և դրա վրա ոտնձգությունները չեն կարող մնալ առանց հետևանքների։ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի նախաձեռնությամբ դեկտեմբերի 10-12-ը գումարվելիք եպիսկոպոսաց ժողովը, որի մասին արդեն հրապարակված է տեղեկատվություն, ունի որոշիչ կարևորություն՝ ինչպես իրավական, այնպես էլ ինստիտուցիոնալ հարթությունում։

Սակայն առավել մտահոգիչ է այն, որ իշխանությունների միջամտությունը ոչ թե միայն կազմակերպական է, այլ նաև ուղղակիորեն հետապնդող։ Վարդևանյանը հիշեցնում է՝ ազգային բարերար Սամվել Կարապետյանին ապօրինի կալանքի ենթարկելու փաստը կապված է նրա՝ ընդամենը Մայր Աթոռը պաշտպանող հրապարակային հայտարարության հետ։ Այս հանգամանքը վկայում է ոչ թե իրավական հիմնավորվածության, այլ քաղաքական հաշվեհարդարի տրամաբանության մասին։ Հինգ ամիս տևող կալանքը դարձել է «պատիժ» այն բանի համար, որ Եկեղեցին պաշտպանվում է ազդեցիկ շրջանակների կողմից, ինչը իշխանությունը չի հանդուրժում։

Միաժամանակ փաստաբանն ընդգծում է՝ Եկեղեցին մնում է պաշտպանված հանրության լայն շերտերի կողմից։ Քաղաքացիների արձագանքը, հավաքները, հրապարակային հայտարարությունները և հոգևորականների հանդեպ ցուցաբերվող համերաշխությունը ցույց են տալիս, որ վախ սերմանել չի հաջողվել։ Ընդհակառակը՝ այս ճնշումներն ավելի են ընդգծում Եկեղեցու դերակատարությունը որպես ազգային ինքնության համախմբող գործոն։

Այսօր, երբ իշխանությունն ընտրել է ճնշման, միջամտության և քաղաքական հաշվարկների ուղին, առավել քան երբևէ ակնհայտ է դառնում․ Մայր Աթոռը ոչ միայն հոգևոր ինստիտուտ է, այլ նաև ազգային անվտանգության, հանրային դիմադրության և պետական մտածողության վերջին գիծը, որը դեռ չի ենթարկվել իշխանական վերահսկողությանը։ Եվ որքան մեծանում է ճնշումը, այնքան ավելի պարզ է դառնում, որ խնդիրը ոչ թե Եկեղեցին է, այլ իշխանության ցանկությունը՝ վերաձևել ազգային ինստիտուտները սեփական կամքին համապատասխան։

Հայ Առաքելական Եկեղեցու շուրջ ընթացող ճակատամարտը վաղուց անցել է ներքին վեճերի սահմանը․ այն դարձել է պետականության հիմնարար սկզբունքների դեմ ուղղված պայքարի կարևոր դրվագ։