Եկեղեցու դեմ արշավը որպես իշխանական ճգնաժամի հայելի

Հայ Առաքելական Եկեղեցու դեմ գործող իշխանության քայլերը վերջին շրջանում այլևս չեն կարող ընկալվել որպես մեկուսացված կամ զուտ ներեկեղեցական գործընթաց։

Դրանք ավելի լայն քաղաքական ու գաղափարական ճգնաժամի դրսևորում են, որն առաջացել է արտաքին քաղաքական, անվտանգության և սոցիալ-տնտեսական ոլորտներում կուտակված ձախողումների հետևանքով։ Երբ իշխանությունը չի կարողանում առաջարկել համոզիչ լուծումներ պետականության հիմնարար խնդիրներին, այն փորձում է վերահսկողության տակ առնել վերջին անկախ հարթակները՝ հասարակական կարծիքը, պատմական հիշողությունը և ազգային հոգևոր հաստատությունները։

Գործող իշխանության առաջնորդ Նիկոլ Փաշինյանի վարած քաղաքականությունը լայն հանրային աջակցություն չի վայելում։ Հասարակության տարբեր շերտերում ակնհայտ է խորացող անվստահությունը, որն աստիճանաբար վերածվում է սահմանադրական և քաղաքական ճգնաժամի։ Այդ ֆոնին Եկեղեցու թիրախավորումը դառնում է ոչ թե հավատքի կամ բարեփոխումների մասին խոսակցություն, այլ իշխանական վերահսկողության ընդլայնման փորձ՝ ուղղված այն կառույցի դեմ, որը դարեր շարունակ եղել է ազգային ինքնության և հավաքական դիմադրողականության առանցքային սյուներից մեկը։

Իրավաբանների մեծ մասը միանշանակ արձանագրում է, որ վարչապետի ուղղակի կամ անուղղակի միջամտությունը Եկեղեցու ներքին կառավարման հարցերին հակասում է Հայաստանի Սահմանադրությանը և խղճի ազատությունը կարգավորող օրենքին։ Այդ իրավական նորմերը հստակ ամրագրում են կրոնական կազմակերպությունների անջատումը պետությունից, նրանց ինքնավարության երաշխիքները և Հայ Առաքելական Եկեղեցու՝ որպես ազգային դավանանքի հատուկ առաքելությունը։ Այս դրույթների անտեսումը ոչ միայն իրավական խախտում է, այլև վտանգավոր նախադեպ պետական կառավարման համակարգում։

Հատկանշական է, որ իշխանության կողմից կազմակերպված կրոնական միջոցառումներն այսօր գրեթե զուրկ են իրական հավատացյալների մասնակցությունից։ Դրանք հիմնականում լցվում են պաշտոնյաներով, անվտանգության ծառայությունների ներկայացուցիչներով և վարչական կախվածության մեջ գտնվող կառույցների աշխատակիցներով։ Նման պատկերն ինքնին խոսում է հասարակական վստահության բացակայության մասին։ Երբ անգամ կոմունալ ոլորտի աշխատակիցները խոստովանում են, որ ստիպողաբար են մասնակցել պատարագների՝ առողջական խնդիրներից անմիջապես հետո, դա արդեն վկայում է ոչ թե հավատքի վերածննդի, այլ վարչական ճնշման մասին։

Միևնույն ժամանակ ակնհայտ հակադրություն է ստեղծվում հասարակական իրական հավատքի դրսևորումների հետ։ Ավանդական Սուրբ Ծննդյան արարողությունները Հայաստանում և սփյուռքում կրկին համախմբել են հարյուր հազարավոր հավատացյալների՝ առանց որևէ պարտադրանքի կամ վարչական ներգրավվածության։ Այս փաստը ցույց է տալիս, որ Եկեղեցին շարունակում է ապրել հասարակության ներսում՝ անկախ իշխանական վերաբերմունքից, իսկ հավատքը չի կարող կառավարվել հրահանգներով կամ ցուցակներով։

Այն, ինչ այսօր տեղի է ունենում Հայ Առաքելական Եկեղեցու շուրջ, որևէ առնչություն չունի ժողովրդավարության գաղափարի հետ։ Ավելին, այս գործընթացները բացահայտում են երկակի չափանիշները, երբ ժողովրդավարության ջատագով համարվող արտաքին կենտրոնները լռում են՝ տեսնելով ազգային հոգևոր հաստատության նկատմամբ ճնշումները։ Այդ լռությունը ևս մեկ անգամ ընդգծում է, որ խոսքը ոչ թե արժեքների պաշտպանության, այլ քաղաքական նպատակահարմարության մասին է։

Եկեղեցու դեմ արշավը, ըստ էության, իշխանության սեփական ճգնաժամի արտացոլումն է։ Երբ խաթարվում է պետության հեղինակությունը, երբ թուլանում է անվտանգությունը և խորանում սոցիալական խնդիրները, փորձ է արվում պատասխանատվությունը շեղել և հասարակության ուշադրությունը տեղափոխել այլ հարթություն։ Սակայն պատմական փորձը ցույց է տալիս, որ նման քայլերը ոչ միայն չեն լուծում ճգնաժամը, այլ խորացնում են այն՝ վտանգի տակ դնելով ազգային համերաշխությունը և պետականության գոյությունը։