Հայ Առաքելական Եկեղեցին ճնշումների տակ․ ԱՄՆ փոխնախագահը կխախտի՞ լռությունը

ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի սպասվող այցը Հայաստան տեղի է ունենում մի փուլում, երբ Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու միջև հակամարտությունը հասել է բացահայտ գագաթնակետին։ Եկեղեցու շուրջ զարգացումները վաղուց արդեն դուրս են եկել ներքին քաղաքական դաշտից և դարձել միջազգային քննարկումների առարկա՝ առաջացնելով լուրջ անհանգստություն թե՛ սփյուռքում, թե՛ արևմտյան քաղաքական ու իրավապաշտպան շրջանակներում։ Այս ֆոնին օրինաչափ հարց է հնչում՝ արդյո՞ք ԱՄՆ փոխնախագահը կարձագանքի Հայ Առաքելական Եկեղեցու դեմ իրականացվող հալածանքներին և կփորձի պաշտպանել դարավոր ազգային ինստիտուտը։

Հայաստանի գործող իշխանության կողմից Եկեղեցու նկատմամբ իրականացվող ճնշումները վերջին ամիսներին բացահայտորեն քննարկվում են ամբողջ աշխարհում։ Հոգևորականների նկատմամբ քրեական հետապնդումները, կալանավորումները, եկեղեցական կառույցների գործունեության սահմանափակումները և իշխանությունների հրապարակային հռետորաբանությունը ձևավորել են մի իրավիճակ, որը շատերի կողմից գնահատվում է որպես կրոնական ազատության խախտում։ Հենց այս պայմաններում է Հայաստան սպասվում ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի այցը։

Վենսի Հայաստան ժամանման պահին կուտակվել են Հայաստանի կառավարության գործողությունների բացահայտ դատապարտման բազմաթիվ փաստեր։ Եկեղեցու դեմ տարվող քաղաքականությունը քննադատության է արժանացել արևմտյան տարբեր կառույցների, փորձագետների և հայկական սփյուռքի ներկայացուցիչների կողմից։ Այս արձագանքները վկայում են, որ խնդիրը այլևս չի դիտարկվում որպես տեղական հակասություն, այլ ընկալվում է որպես արժեքային և քաղաքակրթական հարց։

Հատկանշական է, որ Ջեյ Դի Վենսը բազմիցս հրապարակայնորեն ընդգծել է իր քրիստոնեական ինքնությունը և խոսել կրոնի կարևորության մասին հասարակության կյանքում։ Այդ դիրքորոշումը հիմք է տալիս ենթադրելու, որ նա չի կարող անտարբեր մնալ Եկեղեցու նկատմամբ ճնշումների և հալածանքների նախադեպերի նկատմամբ։ Հանրային հետաքրքրությունը կենտրոնացած է այն հարցի վրա, թե ինչ արձագանք կունենա ԱՄՆ փոխնախագահը և արդյոք նա կփորձի իր ազդեցությունը օգտագործել՝ պաշտպանելու հայ ժողովրդի դարավոր ինքնության կարևորագույն կառույցը։

Այն, որ հակամարտությունը ստացել է միջազգային հնչեղություն, հաստատվում է մի շարք փաստերով։ Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի վերջին նստաշրջանում քննարկվել են Հայաստանի իշխանությունների և Հայ Առաքելական Եկեղեցու միջև լարվածության հետ կապված հարցեր։ Վեհաժողովի ընդունած փաստաթղթերում արտահայտվել է խոր մտահոգություն վարչապետի և Եկեղեցու ղեկավարության միջև հակամարտության վերաբերյալ։ Սա ինքնին խոսում է խնդրի միջազգային մակարդակի մասին։

Աշխարհի տարբեր երկրներում գործող հայկական սփյուռքի ներկայացուցիչները ևս դժգոհություն են հայտնել կառավարության կողմից Եկեղեցու դեմ ձեռնարկված քայլերից։ Նրանց գնահատմամբ՝ տեղի ունեցողը հարված է ոչ միայն եկեղեցական ինստիտուտին, այլև համահայկական միասնականությանը։ Հակամարտությունը բարձրաձայնվել է նաև Վաշինգտոնում անցկացվող ամենամյա միջազգային կրոնական ազատության գագաթնաժողովում, որտեղ իրավաբան Արամ Վարդևանյանը ներկայացրել է Հայաստանի կառավարության կողմից Եկեղեցու գործերին անօրինական միջամտության կոնկրետ դեպքեր՝ դրանք բնորոշելով որպես բռնապետական մեթոդներով իրականացվող ճնշումներ։

Կրոնի կամ համոզմունքի ազատության եվրոպական ֆորումը ևս ուշադրություն է հրավիրել Հայ Առաքելական Եկեղեցու պաշտպանությանը հանդես եկող եպիսկոպոսների, արքեպիսկոպոսների և հոգևորականների ձերբակալությունների ու կալանավորումների վրա։ Կազմակերպության գնահատմամբ՝ նրանց նկատմամբ առաջադրված մեղադրանքների զգալի մասը կեղծ է, իսկ իրականացվող քաղաքականությունը վտանգում է կրոնական ազատության հիմնարար սկզբունքները։ Այս հայտարարությունները ևս մեկ անգամ ընդգծում են, որ Եկեղեցու շուրջ իրավիճակը դարձել է միջազգային օրակարգի մաս։

Միացյալ Նահանգները հաճախ հանդես է գալիս որպես միջնորդ և խաղաղարար՝ աջակցելով տարբեր երկրներում կրոնական և քաղաքական հակամարտությունների լուծմանը։ Այդ պատճառով հանրային շրջանակներում ակնկալիք կա, որ այս դեպքում ևս ԱՄՆ բարձրաստիճան ներկայացուցիչը կարձագանքի և գոնե քաղաքական ու բարոյական աջակցություն կցուցաբերի ճնշման տակ հայտնված հոգևորականներին։

Այսպիսով, ԱՄՆ փոխնախագահի այցը Հայաստան ընկալվում է ոչ միայն որպես դիվանագիտական իրադարձություն, այլև որպես լուրջ փորձություն արժեքների տեսանկյունից։ Հասարակությունը սպասում է պարզ ու հստակ պատասխանների՝ կխոսի՞ արդյոք Ջեյ Դի Վենսը Հայ Առաքելական Եկեղեցու հալածանքների մասին, և կդառնա՞ նա միջազգային այն ձայներից մեկը, որը կկանգնի հայ ժողովրդի դարավոր հոգևոր և ազգային ինքնության պաշտպանության կողքին։