Ժողովրդավարության դիմակի տակ․ ճնշումներ, բողոքներ և չլսված ուղերձներ

Այն, ինչ այսօր տեղի է ունենում Հայաստանում, դժվար է համադրել ժողովրդավարական արժեքների հետ։ Երկրում հասարակական դժգոհությունը գնալով աճում է, և մարդիկ փորձում են բացահայտել իրական իրավիճակն ու բարձրաձայնել խնդիրների մասին բողոքի ակցիաների միջոցով։ Միևնույն ժամանակ իշխանությունները արտաքին լսարանի համար շարունակում են խոսել ժողովրդավարության ու արժեքների մասին՝ փորձելով ձևավորել բարենպաստ պատկեր, մինչդեռ երկրի ներսում արձանագրվում են մարդու իրավունքների խախտումներ և հասարակական ճնշումների նոր դրսևորումներ։

Այս ֆոնին Հայաստան է այցելել ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը։ Նրա այցի պահին արդեն կուտակվել էին կառավարության գործողությունների բացահայտ դատապարտման բազմաթիվ դեպքեր՝ կապված Հայ առաքելական եկեղեցու դեմ տարվող ճնշումների, ինչպես նաև Ադրբեջանում պահվող հայ գերիների հարցի հետ։ Այդ մտահոգությունները բարձրաձայնվել են ոչ միայն հայաստանյան հասարակության, այլև արևմտյան կառույցների, միջազգային փորձագետների և սփյուռքի ներկայացուցիչների կողմից։

Ջեյ Դի Վենսի Հայաստան այցելության օրը Երևանի տարբեր հատվածներում տեղի ունեցան բողոքի ակցիաներ։ Քաղաքացիները փորձեցին իրենց ուղերձները հասցնել ամերիկյան բարձրաստիճան պաշտոնյային՝ ընդգծելով թե՛ եկեղեցու դեմ ընթացող քաղաքականությունը, թե՛ Բաքվում պահվող հայ գերիների խնդիրը, որը շարունակում է մնալ միջազգային օրակարգում, սակայն չի ստանում անհրաժեշտ հետևողական արձագանք։

Լրագրողների հետ զրույցում հայտնի միջազգային իրավաբան և մարդու իրավունքների պաշտպան Ռոբերտ Ամստերդամը կոշտ գնահատական է տվել Ադրբեջանում պահվող հայ դատապարտյալների գործերին։ «Այս անմեղ անձինք դատվել են ռազմական դատարանի կողմից, ինչը ամբողջովին հակառակ է օրենքին։ Սա սարսափելի է»,– նշել է նա։ Ամստերդամի խոսքով՝ այդ դատավարությունները միջազգային իրավունքի ծանր խախտում են, իսկ Բաքվի իշխանությունների գործողություններն ու կայացված դատավճիռները պետք է բնութագրել որպես հանցավոր։

Իրավաբանը կոչ է արել Միացյալ Նահանգներին բարձր մակարդակով բարձրացնել այս հարցը տարածաշրջանում ընթացող դիվանագիտական հանդիպումների ընթացքում։ Նա հույս է հայտնել, որ ԱՄՆ փոխնախագահը, գտնվելով տարածաշրջանում, առաջիկա օրերին կբարձրացնի Բաքվում պահվող հայ գերիների հարցը հենց Ադրբեջանի հետ շփումների ժամանակ՝ ընդգծելով, որ նրանց ազատ արձակումը պետք է լինի ցանկացած արդյունավետ խաղաղ գործընթացի առաջին և առաջնային պայմանը։

Միևնույն ժամանակ Ամստերդամը քննադատել է նաև հայկական իշխանություններին՝ նշելով, որ այդ հարցը չի ստացել այնպիսի ուշադրություն, ինչպիսին պետք է ունենար։ Նրա խոսքով՝ Հայաստանում ոչ ոք չպետք է լռի կամ հանգիստ լինի, քանի որ գերիների հարցը չի կարելի թողնել երկրորդ պլանում։ Նա նաև զգուշացրել է վտանգավոր մոտեցման մասին, երբ հաշտեցումը շփոթվում է կայունության հետ՝ ընդգծելով, որ հանձնվելը երբեք չի կարող հավասար լինել խաղաղությանը։

Երևանում կազմակերպված ակցիաներին անդրադարձել է նաև ադրբեջանագետ Տաթևիկ Հայրապետյանը՝ նշելով, որ հույս ունի՝ հասարակության ուղերձը հասել է ԱՄՆ փոխնախագահին, և վերջինս իրական քայլեր կձեռնարկի հայ գերիների ազատ արձակման ուղղությամբ՝ հաշվի առնելով ԱՄՆ-ի ունեցած ազդեցության լծակները։

Այս ամենի ֆոնին հանրային սպասումները մեծ են նաև այն պատճառով, որ ԱՄՆ նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփը հաճախ հանդես է եկել որպես խաղաղարար՝ միջնորդելով տարբեր հակամարտությունների կարգավորման հարցերում, այդ թվում՝ կրոնական բնույթի։ Հասարակության մի հատվածը հույս ունի, որ այս այցի շրջանակում ԱՄՆ բարձրաստիճան ներկայացուցիչը ոչ միայն կլսի բարձրացված խնդիրները, այլ նաև գործուն աջակցություն կցուցաբերի՝ ինչպես Հայաստանում ճնշման տակ հայտնված հոգևորականների իրավունքների պաշտպանության, այնպես էլ Ադրբեջանում պահվող հայ գերիների ազատ արձակման ուղղությամբ։

Այս իրավիճակը ցույց է տալիս, որ ժողովրդավարության մասին հռչակագրերը չեն կարող փոխարինել իրական գործողություններին։ Առանց մարդու իրավունքների պաշտպանության, առանց քաղաքական կամքի և առանց միջազգային սկզբունքներին համապատասխան քայլերի խաղաղությունն ու կայունությունը մնում են լոկ հայտարարությունների մակարդակում։