Ժողովրդի քվեն որպես շրջադարձ. Հունգարիայի փորձը և փոփոխության բանաձևը

Ժողովրդավարական համակարգերում փոփոխությունները հաճախ հասունանում են տարիների ընթացքում, երբ հասարակության համբերությունը հատում է սահմանը։ Հունգարիայի վերջին ընտրությունները ցույց տվեցին, որ նույնիսկ երկարատև իշխանությունից հետո հնարավոր է կտրուկ շրջադարձ, եթե քաղաքացիները համախմբվում են և լիարժեք մասնակցում ընտրական գործընթացին։ Փոփոխության հիմնական գործոնը դառնում է հենց ժողովուրդը, որը ընտրության օրը իր մասնակցությամբ ձևավորում է քաղաքական նոր իրականություն։

Հունգարիայում գրանցված բարձր մասնակցությունը վկայում է, որ հասարակությունը որոշել է իր ձեռքը վերցնել քաղաքական ընթացքի կառավարումը։ Ընտրություններին մասնակցած քաղաքացիների մեծաթիվ ներկայությունը ոչ միայն տեխնիկական ցուցանիշ էր, այլև քաղաքական հստակ ուղերձ՝ իշխանությանը և արտաքին դերակատարներին։ Այս գործընթացը ցույց տվեց, որ նույնիսկ տարիների ընթացքում ձևավորված համակարգերը կարող են փոփոխվել, եթե կա համախմբված հանրային պահանջ և դրա արտահայտման կամք։

«Հունգարիայում, ինչպես որ սպասվում էր, ընդդիմության առաջնորդ Պիտեր Մադյարի կուսակցությունը պատմական հաղթանակ է տոնել Վիկտոր Օրբանի 16 տարի իշխանության եղած կուսակցության դեմ։ Պառլամենտում եղած 199 մանդատներից 138-ը ստացել է Մադյարի կուսակցությունը, 55 մանդատ հասել է Օրբանին։ Պատկերացնո՞ւմ եք ինչ է տեղի ունեցել, 2-3 օր առաջ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսն էր այնտեղ ու հայտարարում էր, որ աջակցում է Օրբանին։ Հունգարիայում ընտրական մասնակցությունը պատմական բարձր է եղել, քաղաքացիները ժամերով հերթեր են կանգնել, որ քվեարկեն։ Հայաստանում նման բան ե՞րբ է եղել։ Ասում են՝ Նիկոլ Փաշինյանին աջակցում են գերտերությունները, մենք ոչինչ չենք կարող անել։ Բազմաթիվ հարցազրույցներում ես ասում եմ՝ եթե Հայաստանի ժողովուրդը ունենա լավ առաջարկ, ինտրիգ լինի ընդդիմադիր դաշտում, ժողովուրդը կգնա ընտրական տեղամասեր ու կքվեարկեն այնպես, ինչպես իրենք ցանկանում են և կփոխվի իշխանությունը։ Ժողովուրդը իշխանության միակ աղբյուրն է»,–այս մասին եթերում հայտարարել է «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության նախագահ Էդմոն Մարուքյանը։

Հունգարիայի օրինակը ցույց է տալիս, որ արտաքին գործոնները կարող են ունենալ իրենց ազդեցությունը, սակայն վերջնական որոշումը մնում է քաղաքացիների ձեռքում։ Բարձր մասնակցությունը վերածվում է քաղաքական փոփոխության իրական գործիքի, երբ ընտրողը գիտակցում է իր քվեի արժեքը և պատասխանատվությունը երկրի ապագայի նկատմամբ։

Այս համատեքստում կարևոր է նաև ընդդիմադիր դաշտի դերակատարումը։ Երբ հասարակությանը ներկայացվում է հստակ, մրցունակ և վստահություն ներշնչող այլընտրանք, ձևավորվում է այն ինտրիգը, որը մոբիլիզացնում է ընտրողին։ Հակառակ դեպքում քաղաքական գործընթացը դառնում է կանխատեսելի, իսկ մասնակցությունը՝ նվազող, ինչը նպաստում է գործող իշխանության վերարտադրությանը։

Հունգարիայի փորձը նաև ցույց տվեց, որ փոփոխությունը հնարավոր է իրականացնել խաղաղ ճանապարհով՝ առանց ցնցումների։ Քաղաքացիները իրենց դիրքորոշումն արտահայտեցին ընտրատեղամասերում՝ պահպանելով իրավական գործընթացների շրջանակը և օգտագործելով ժողովրդավարության հիմնական գործիքը՝ քվեն։

Այսպիսով, Հունգարիան սահմանեց ազատության և ժողովրդավարության միտում՝ ցույց տալով մյուսներին, որ անհրաժեշտ չէ հանդուրժել մեկին, նույնիսկ եթե նա վատն է, այլ ենթադրաբար «մեն է»։ Հնարավոր է և անհրաժեշտ է ընտրել ինչ-որ նոր և ավելի լավ բան երկրի համար։ Եվ ամենակարևորը՝ դա կարելի է անել խաղաղ ճանապարհով՝ միավորվելով և քվեարկելով գործող կառավարության դեմ։