«Գենոցիդային հակահայությունը 2020-ականներին ակտիվացել է ամբողջ ուժգնությամբ»՝ միջազգային փորձագետներ

Այսօր Երևանում տեղի է ունեցել մամուլի ասուլիս՝ «Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր․ ճանաչում, արդարություն, կանխարգելում՝ 1915 թվականից մինչև էթնիկ զտումներ Արցախում» խորագրով։ Միջոցառումն անցկացվել է Արցախի էթնիկ զտումների չդադարող հետևանքների ֆոնին, որոնք բազմաթիվ փորձագետներ և իրավապաշտպան կազմակերպություններ դիտարկում են որպես Օսմանյան կայսրությունում սկսված ցեղասպանական քաղաքականության ուղիղ շարունակություն։

«Արցախի ոչնչացումը չի ավարտվել 2023 թվականին 120 000 հայերի էթնիկ զտմամբ։ Դրա հետևանքները՝ Բաքվի բանտերում պահվող հայերը, վերադարձի իրավունքի մերժումը և հայկական ժառանգության ոչնչացումը, շարունակվում են մինչ այսօր։ Բոլոր եվրոպական երկրները Ցեղասպանության մասին կոնվենցիայի մասնակից են և, ըստ դրա 1-ին հոդվածի, պարտավոր են կանխել ցեղասպանությունը։ Աշխարհաքաղաքական պայմանավորվածությունները չեն կարող փոխարինել այդ պարտավորություններին», — հայտարարել է Միջազգային քրեական դատարանի նախկին գլխավոր դատախազ Լուիս Մորենո Օկամպոն։

Ամերիկացի ցեղասպանագետ, Worcester State University-ի ակադեմիական հարցերով պրոռեկտոր Հենրի Կ․ Թերիոն իր ելույթում զգուշացրել է․ «1915–1923 թվականների բռնությունները երբեք չեն հաղթահարվել դրանց իրականացնողների կողմից։ 1915 թվականի հաջողությունը միայն ամրապնդեց թուրքական հակահայությունը և նպաստեց դրա տարածմանը Ադրբեջանում»։ Նրա խոսքով՝ «գենոցիդային հակահայությունը, ժամանակի ընթացքում մարելու փոխարեն, խորացել է, տարածվել տարբեր հասարակություններում և 2020 թվականին կրկին ակտիվացել ամբողջ ուժգնությամբ»։ Նա ընդգծել է, որ «գոյատևումը կախված է առնվազն նրանից, որ պնդվի հայերի՝ փոխհատուցման իրավունքը՝ 1915 թվականի, 1890-ականների և այժմ՝ 2020-ականների Արցախի համար»։

«Ապատեղեկատվության և առողջ բանականության քայքայման պայմաններում մենք պետք է պայքարենք տեղեկատվության ազատ հասանելիության համար։ Չի կարելի ջնջել ժողովրդի մշակույթը կամ ինքնությունը։ Չի կարելի ջնջել գիտելիքն ու այն հարստացումը, որը գալիս է մշակույթների միությունից։ Իմ նախաձեռնությունները աջակցում են փաստահեն հետաքննություններին, պատմական ժառանգության պաշտպանությանը և ստորին մակարդակի խաղաղարար ջանքերին՝ որպեսզի երկխոսությունն ու համագործակցությունը հաղթեն պառակտմանը», — ընդգծել է պատմական հիշողության և ճշմարտության հասանելիության կարևորությունը հասարակական գործիչ, Ֆրանսիայի առաջին նախագահի թոռ Պիեռ դը Գոլը։

Թուրքագետ Վարուժան Գեղամյանը ուղիղ կապ է անցկացրել 1915 թվականի ցեղասպանության և Արցախից հայերի արտաքսման միջև՝ մատնանշելով հայկական ներկայության ոչնչացման ընդհանուր մեթոդները՝ զանգվածային սպանություններ, տեղահանումներ և մշակութային ժառանգության ջնջում։ «Հայ դատ» հատուկ ծրագրերի ղեկավար Գևորգ Գուկասյանը և քաղաքականագետ Բենիամին Մաթևոսյանը քննարկել են «Արևմտյան Ադրբեջան» գաղափարը՝ որպես ռևանշիզմի գործիք։ Արգենտինայում Հայաստանի հայկական մշակութային միության ղեկավար Ադրիան Լոմլոմջյանը կոչ է արել լատինաամերիկյան սփյուռքներին ավելի ակտիվորեն հասնել Արցախի հանցագործությունների ճանաչմանը և աջակցել միջազգային դատական հայցերին։

Իսկական արդարադատության, փոխհատուցումների և միջազգային իրավունքի պահպանման պարտադրման բացակայության դեպքում 1915 թվականի դասերը վտանգում են կրկնվել՝ արդեն միջազգային հանրության աչքի առաջ։